Diabetes mellitus (Grieks diabètès = sifon, van dia = door[heen], bainoo = gaan en Latijns mellitus = honingzoet, dus "zoete doorstroom") - kortweg diabetes wordt in de volksmond ook vaak suikerziekte genoemd. De naam diabetes mellitus is historisch gezien ontstaan doordat mensen met veel suiker in hun bloed ook suiker in hun urine verliezen, wat door de arts geproefd kon worden. Diabetes is een ongeneeslijke stofwisselingsziekte waarbij het lichaam op normale wijze niet voldoende energie uit glucose (suikers) kan halen. Dit omdat het lichaam niet genoeg insuline maakt of de insuline niet kan gebruiken; bij niet ingestelde diabetici ontstaat er een hoge bloedglucosespiegel en worden er grote hoeveelheden suikerhoudende urine uitgescheiden. Zonder behandeling leidt dit tot sterke vermagering, uitdroging en uiteindelijk de dood.
Bij gezonde mensen (èn goed ingestelde diabetici!) ligt de ideale bloed-glucose waarde (de bloedglucosespiegel) tussen de 4 en de 8 mmol/liter; bij niet behandelde diabetici belangrijk hoger, boven de 10 mmol/l. De opgegeven grenswaarden zijn arbitrair; er is een tussenliggend grijs gebied waarin sommigen wel, anderen niet van diabetes spreken. Landelijk en internationaal worden hierover periodiek afspraken gemaakt of herzien door medici op grond van onderzoeksresultaten.
Er bestaan twee hoofdvormen van diabetes:
- Type 1, jeugddiabetes of insuline-afhankelijk
- Type 2, ouderdomsdiabetes of niet-insuline-afhankelijk
Er bestaat ook nog zwangerschapsdiabetes maar dat is geen èchte diabetes (in die zin dat deze vorm meestal van voorbijgaande aard is). De eerste is een gevolg van het niet meer kunnen aanmaken van het hormoon insuline in de alvleesklier (pancreas); de tweede een gevolg van een onvoldoende gevoeligheid van de lichaamsweefsels ervoor. Veel mensen met in deze zin niet-insuline-afhankelijke diabetes gebruiken niettemin toch insuline bij de behandeling ervan.
Diabetes is een aandoening die - indien zij niet optimaal wordt behandeld - na verloop van tijd op vele plaatsen schade in het lichaam van de patiënt veroorzaakt, waardoor de levensverwachting en de levenskwaliteit duidelijk afnemen. De schade wordt vooral veroorzaakt door veranderingen aan de vaatwand van de bloedvaten, met name de grote en kleinere slagaders. Atherosclerose treedt bij diabetici sterk versneld op en geeft aanleiding tot een veel grotere kans op een hartinfarct, beroerte, nierfalen, en amputatie van bv. een voet dan bij gezonde mensen. Ook het netvlies kan schade leiden waardoor op den duur blindheid kan ontstaan. De kans hierop wordt belangrijk kleiner bij een goede regulering van de bloedglucosespiegel, en geregelde controle en zo nodig behandeling van hoge bloeddruk en te hoog cholesterol. Diabetici dienen zich, meer nog dan gezonde mensen, strikt te onthouden van roken.
Diabetespatiënten kunnen - mits zij de nodige zelfdiscipline op kunnen brengen - normaal functioneren in de maatschappij. Zij dienen zich te hoeden voor een hypoglykemie (= te lage bloedglucosespiegel) of een hyperglykemie (= een te hoge bloedglucosespiegel). In het eerste geval dienen zij suikers in te nemen, in het tweede geval moeten zij dit juist vermijden. De correcte balans vinden tussen deze 2 uitersten - bijvoorbeeld bij zware inspanningen of sport - is soms moeilijk.
