De term wordt gebruikt in de geschiedschrijving, maar ook als aanduiding voor beide landen samen. Voor de Lage Landen wordt ook wel gesproken over "De Nederlanden".

De vlag van de Zeventien Provinciën

Het is dan ook, heel toepasselijk, de titel van een monumentaal geschiedkundig werk geschreven door hoogleraar geschiedenis Ernst Kossmann. Het handelt over de geschiedenis van Nederland en België in onderling verband.

De naam Lage Landen duidt erop dat het gebied een laaggelegen vlakte is, ontstaan als delta van een aantal grote rivieren, zoals Rijn, Maas, IJssel en Schelde.

De geschiedenis van dit gebied als eenheid begint in de vijftiende eeuw. In de periode daarvoor waren de Lage Landen achtereenvolgens een Romeinse provincie, een deel van het Frankische en Carolingische rijk, en daarna van het Heilige Roomse Rijk. Gedurende de middeleeuwen waren de lokale hertogen van Brabant en graven van Vlaanderen heersers over kleinere gebieden. In de veertiende eeuw kwamen een aantal delen in handen van de graven van Bourgondië.

Met het huwelijk van Maria van Bourgondië met Maximiliaan van Oostenrijk kwamen de Lage Landen onder bestuur van de Habsburgers. Na het overlijden van Keizer Karel V kwamen de Lage Landen in handen van zijn zoon Filips II van Spanje.

De splitsing van de Nederlanden in een noordelijk en zuidelijk deel dateert van de Spaanse bezetting. Filips II wilde de inmiddels calvinistische noordelijke Nederlanden weer naar het Rooms-Katholicisme terugbrengen, hetgeen tot zeer veel verzet leidde (zie Tachtigjarige Oorlog).

Rond 1581 ontstond de Republiek der 7 Verenigde Nederlanden, opgevolgd door de Bataafse Republiek en tenslotte door het Koninkrijk Holland. Gedurende deze periode was het Zuidelijke deel van de Nederlanden eerst in Spaanse handen, daarna opnieuw in handen van Oostenrijk.

In de periode 1810-1813 waren de beide Nederlanden verenigd, maar onder Franse heerschappij. In 1813 ontstond het Koninkrijk Nederland, waarbij in 1815 ook het Zuidelijke deel gevoegd werd. In 1830, bij het ontstaan van België vielen de twee landen weer uit elkaar en werden het twee aparte koninkrijken.