Het begrip cultuur komt uit het Latijn: cultura wat voortkomt uit colêre: bebouwen, verzorgen, veredelen. De Romeinen kenden het agri cultura, het in cultuur brengen van de bodem, ook cultura animi, wat gezien kan worden als vorming, verrijking van de geest, b.v. het onderwijs. Men kan zeggen dat het zelfstandige naamwoord gebruikt werd om een handeling uit te drukken in samenhang met datgene wàt verzorgd of veredeld wordt. Een soort van manier van leven of manier van werken dat met de tijd evolueert. Ook modeverschijnselen hangen hiermee samen.
Binnen een grotere gemeenschap kunnen subculturen bestaan. Binnen de westerse gemeenschap bestaat bijvoorbeeld jeugdcultuur, die tergelijkertijd uit meerdere stromingen kan bestaan.
Een cultuur in wijdere zin is het geheel aan gedragingen dat door een gemeenschap wordt voortgebracht.
cultus
Uiteraard is het bovenstaande een bijzonder brede definitie. Het geheel aan gedragingen omvat de normen en waarden van de cultuur, haar taal en kunstuitingen, religie, politiek, economie en technologie. En eveneens het leefbaar maken van het landschap door het in cultuur te brengen. Door al deze gedragingen en werkwijzen ontstonden vrij snel plaatselijke verschillen, die kenmerkend waren voor de plaats of het volk. Nauw verwant is het begrip cultus dat te maken heeft met een gebruik van bepaalde rituelen bij religies en de kunstuitingen daarvan.
motieven
In de archeologie wordt daarom vaak de ene cultuur van de andere onderscheiden aan de hand van de stijl van de overblijfselen, bijvoorbeeld de motieven op het aardewerk of de vorm van de werktuigen.
slavencultuur
Culturen zijn veranderlijk en beïnvloeden elkaar zodra de dragers van een cultuur in contact komen met dragers van een andere cultuur. Het is daarom gevaarlijk om de grenzen van de ene cultuur en de andere te absoluut te zien. Een goed voorbeeld daarvan is de cultuur van de mensen die uit Afrika als slaven naar Noord-Amerika gesleept werden. Afgaande op het aardewerk dat zij achterlieten in nederzettingen op de Amerikaanse kust zou men gemakkelijk de gevolgtrekking maken dat zij iets met China te maken hadden. Zij gebruikten namelijk het aardewerk van hun slavenhouders. Toch is het waarschijnlijk dat zij aan een deel van hun Afrikaanse erfdeel vasthielden. Dit voorbeeld maakt ook duidelijk dat er zeker sprake is van samensmeltingen van culturen die de definiëringen weer bemoeilijken.
Ministerie van Cultuur
In de hedendaagse samenleving wordt vaak een veel nauwere definitie van het begrip cultuur gebruikt. Het Ministerie van Cultuur bemoeit zich meestal alleen met de musea, de kunstmanifestaties enz. en laat de technologie, het leger of het onderwijs aan haar/zijn collega's over.
