Byzantium is een oude Griekse stad, gesticht door kolonisten uit Megara in 667 v. Chr. Zij noemden de stad Byzantion naar hun koning Byzantas, Byzantium is de gelatiniseerde versie van deze naam.

De stad stelde zich aan de zijde van Pescennius Niger in diens strijd om de Romeinse keizerstroon, en werd in 193-195 belegerd door diens rivaal Septimius Severus. De stad werd ernstig beschadigd in deze belegering, maar Septimius Severus, nu keizer, herbouwde de stad en zij herwon snel haar vroegere welvaart.

Keizer Constantijn de Grote werd door de geschikte locatie van de stad aangetrokken, en in 330 werd het hersticht als Nova Roma of Konstantinoupolis (stad van Constantijn, in het Nederlands Constantinopel). Naar werd beweerd werd de plaats van de stad aangewezen in een profetische droom. Constantinopel werd de nieuwe hoofdstad van het Romeinse Rijk, hoewel Rome haar politieke en economische privileges behield.

Constantinopel was de hoofdstad van het Romeinse Rijk, daarna van het Byzantijnse Rijk. In 1204 werd zij ingenomen door de kruisvaarders van de vierde kruistocht en bleef in latijnse handen tot 1261. In 1453 werd de stad ingenomen door de Ottomanen. Ook van hun rijk werd de stad de hoofdstad, het was in deze tijd bekend onder diverse namen, waaronder Constantinopel.

In 1923, toen het moderne Turkije werd gesticht, werd de hoofdstad verplaatst naar Ankara. In 1930 werd de naam officieel gewijzigd in Istanboel. Voor de herkomst van deze laatste naam zijn verschillende verklaringen, het kan zijn ontleend aan het Griekse "Constantinoupolis", maar ook aan het Griekse eis tin polin wat bij de stad betekent.