Borstvoeding

Baby aan de borst die oogcontact zoekt

De melk die een moeder haar pasgeboren baby geeft uit de melkklieren in haar borsten wordt Borstvoeding genoemd.

Table of contents

1 Melkproductie
2 Eigenschappen van moedermelk
3 Voordelen van borstvoeding
4 Nadelen van borstvoeding
5 Mogelijke problemen bij borstvoeding
6 Stoppen met borstvoeding
7 Alternatieven voor borstvoeding

Melkproductie

Gedurende de zwangerschap worden er in het lichaam van de moeder een hele serie hormonen geproduceerd die met zijn allen de groei van melkkanalen in de borst stimuleren. Na vijf of zes maanden zwangerschap zijn de borsten voorbereid op de borstvoeding. Door de hormonale veranderingen die bij de geboorte optreden wordt de eigenlijke melkproductie mogelijk gemaakt. De eerste productie heeft de vorm van een dikke, geelachtige vloeistof die colustrum wordt genoemd. Dit is de eerste melk die de baby te drinken krijgt. Colustrum is zeer rijk aan antistoffen, die de baby gedurende de eerste zes maanden van zijn leven nog niet zelf kan produceren. Het bevat geen vet en slechts weinig suiker. Deze verbindingen komen drie tot vier dagen na de geboorte, wanneer de borsten door de zuigende baby verder tot productie worden aangezet. De productie van melk wordt daarna geregeld aan de hand van de frequentie waarmee de baby komt drinken en hoeveel de baby elke keer drinkt. Meestal drinkt de baby de eerste paar weken 5-7 maal per dag, maar eens in de zoveel tijd kan het voorkomen dat hij een dag lang elke 15 minuten vraagt om te worden aangelegd aan de borst. Dit heet een regeldag en deze dient om een nieuw evenwicht van vraag en aanbod in te stellen.

Sommige vrouwen zijn onzeker over hun melkproductie. Het is, anders dan bij flesvoeding, niet te zien hoeveel de baby heeft binnengekregen. Het is echter niet nodig de baby voor en na de voeding te wegen. Als de baby te weinig binnen heeft gekregen, zal hij/zij al gauw weer vragen om meer. Door daar als moeder aan toe te geven, zal zich vanzelf een evenwicht instellen tussen vraag en aanbod, doordat de borsten van de moeder meer melk gaan produceren. Het is van belang hierbij op de natuur te vertrouwen. Wel moet de moeder voldoende drinken, meer dan zonder borstvoeding te geven.

Als moeder en kind na ongeveer 1 of 2 weken goed op elkaar ingesteld zijn, voelt de moeder vanzelf aankomen wanneer de baby behoefte heeft aan voeding. Als de baby te lang door blijft slapen worden de borsten van de moeder erg zwaar, en zal zij de neiging hebben de baby te wekken. De baby hoeft dan maar toe te happen en de melk schiet toe. Toeschieten kan ook al gebeuren wanneer de moeder de baby alleen maar hoort huilen. De melk kan dan zelfs zonder dat er aan de tepel gezogen wordt zo snel vloeien dat de baby zich zelfs kan verslikken.

Eigenschappen van moedermelk

De gecombineerde eigenschappen van moedermelk zijn niet bekend, maar de hoeveelheid van de verschillende voedingsstoffen is relatief constant. De voedingsstoffen worden onttrokken aan hetgeen de moeder eet en drinkt; en als dat niet voldoende is worden de reserves van de moeder aangesproken. De preciese samenstelling hangt sterk af van wat de moeder de dag ervoor heeft gegeten en gedronken. Ook het vetgehalte varieert sterk van dag tot dag. De eerste melk die bij een voedingssessie wordt gegeven, de voormelk, is rijker in suikers en armer in vetten dan de achtermelk. De borst kan nooit helemaal worden leeggedronken, omdat de productie een continu-proces is.

Borstvoeding wordt geassocieerd met een verlaagd risico op wiegendood en ziektes. De zuigactie van de baby stimuleert de correcte ontwikkeling van de tanden en de stem-organen.

Voordelen van borstvoeding

Borstvoeding is ook een voordeel voor de moeder. Bij de borstvoeding produceert de moeder hormonen die haar tot rust laten komen, en die haar ook een sterke band met het kind laten ontwikkelen. Borstvoeding geven zo snel mogelijk na de geboorte helpt de baarmoeder sneller terug te komen tot de rustgrootte, bovendien vermindert dit de bloeding na de geboorte. Borstvoeding helpt de moeder ook om op hetzelfde gewicht te komen als voor de zwangerschap doordat de vetvoorraden die tijdens de zwangerschap zijn opgebouwd als energiebron kunnen dienen.

Wanneer het kind uitsluitend met borstvoeding wordt gevoed, wordt ook de terugkeer van de menstruatiecyclus en daarmee de vruchtbaarheid van de vrouw vertraagd zodat het ijzer beter kan worden opgeslagen en de natuurlijke afstand tussen geboortes kan worden bewaard. Moeders die hun kinderen borstvoeding geven hebben bovendien een verlaagde kans op eierstokkanker en borstkanker vóór de menopauze.

De wereldgezondheidsorganisatie WHO adviseert om kinderen de eerste 6 maanden van hun leven uitsluitend borstvoeding te geven, en daarna borstvoeding met aanvullingen tot het kind ten minste 2 jaar oud is.

Nadelen van borstvoeding

Een nadeel van borstvoeding is dat de moeder altijd beschikbaar moet zijn voor het kind. Melk afkolven kan een oplossing voor de afwezigheid van de moeder zijn, maar is inspannend en vrij belastend. Bovendien zijn de meeste bedrijven niet ingericht en hebben zij, ondanks de wettelijke verplichting daartoe, geen ruimte hiervoor beschikbaar.

Vooral bij de start van de borstvoeding kunnen wat problemen aan de tepels ontstaan door het harde zuigen van de baby, bijvoorbeeld tepelkloven. Ook kunnen doordat de borsten groter worden striae ontstaan.

Door borstvoeding wordt ook veel kalk onttrokken aan het lichaam van de moeder. Door zelf melk te drinken en kaas te eten kan dit worden beperkt.

Een ander nadeel is dat de vader minder betrokken is bij de verzorging van het kind.

Tenslotte kan het voorkomen dat de moeder door de constante stimulatie van de tepels door de baby minder zin in sex krijgt. Dit kan echter ook komen doordat de pasgeboren baby alle liefde van de moeder opeist, waardoor de vader vrijwel niet aan bod komt. De natuur speelt hier ook op in: ook de vader heeft vlak na een geboorte vaak veel minder zin in sex.

Mogelijke problemen bij borstvoeding

Er zijn vrouwen die geen borstvoeding kunnen geven. Mogelijke redenen zijn, onder andere, beschadigingen van de melkklieren door een eerdere operatie, een infectie of abces in de borst, kanker (speciaal borstkanker), een eerdere stralingsbehandeling, of onvoldoende melkproductie. Een onvoldoende melkproductie komt niet voor onder gezonde, goed etende vrouwen. Veel vrouwen met een historie van operaties, abscessen en kanker kunnen succesvol borstvoeding geven.

Borstvoeding kan schadelijk zijn als de moeder bepaalde ziektes (als AIDS) heeft, sterk ondervoed is, bepaalde medicijnen slikt, of heeft blootgestaan aan grote hoeveelheden zware metalen zoals kwik. Zo kan de baby diarree krijgen als de moeder antibiotica moet slikken.

Grote consumptie van cafeïne door de moeder kan het kind rusteloos en nerveus maken. Eén of twee kopjes koffie of thee per dag kan geen kwaad, maar er wordt toch aangeraden zo min mogelijk cafeïnehoudende dranken te drinken.

Roken gedurende de periode dat borstvoeding wordt gegeven kan ook reacties in het kind geven, zoals overgeven, diarree, snelle hartslag en onrustigheid. Het is niet bekend of de voordelen van de borstvoeding opwegen tegen de gevaren van nicotine voor het kind.

Het is algemeen bekend dat een zwaar gebruik van alcohol door de voedende moeder schadelijk is voor het kind, maar er is geen consensus over hoeveel alcohol de moeder veilig kan drinken. Een minimale consumptie kan hoogstwaarschijnlijk geen kwaad. Veel artsen adviseren om zo min mogelijk alcohol te consumeren gezien het schadelijke effect dat alcohol op de foetus kan hebben.

Er zijn te weinig gegevens die het gebruik van marihuana tijdens borstvoeding documenteren om een conclusie over schadelijkheid voor het kind te trekken, maar het lijkt onverstandig voor de moeder om marihuana te gebruiken.

Stoppen met borstvoeding

Stoppen met borstvoeding wordt ook wel spenen genoemd. Het is verstandig om de borstvoeding langzaam af te bouwen, anders krijgt de moeder last van stuwing.

Alternatieven voor borstvoeding

Wanneer het niet mogelijk is om borstvoeding te geven, zijn er verschillende mogelijkheden een pasgeboren baby te voeden. Als eerste kan met behulp van een borstpomp melk worden afgekolfd. Deze kan (later) per fles aan het kind worden gegeven. Een andere mogelijkheid is melk van een andere moeder. In vroeger tijden was dit gebruikelijk voor rijke vrouwen, die namen een voedster voor hun kinderen. Ook wordt babyvoeding in de vorm van een poeder verkocht.

Wanneer regelmatig de tepels van een vrouw worden gestimuleerd zoals een baby eraan zou zuigen, kan zelfs bij vrouwen die nog nooit zwanger zijn geweest de melkproductie op gang worden geholpen. Op deze manier kan het mogelijk gemaakt worden dat adoptiemoeders hun kinderen borstvoeding geven.