Bloeddruk

Bloeddruk

De bloeddruk is de hydrostatische druk in het slagadersysteem. De bloeddruk wordt weergegeven door middel van twee kengetallen, de systolische druk of bovendruk en de diastolische druk of onderdruk, gescheiden door een schuine streep, b.v. 130/85 mm Hg. De getallen geven de druk aan in millimeters kwikdruk, dwz de druk uitgeoefend door een kolom kwik van 130 mm hoogte in het voorgaande voorbeeld. Een meer wetenschappelijke eenheid om bloeddruk in uit te drukken zou de kilopascal zijn maar die wordt om historische redenen tot nu toe nauwelijks gebruikt.
Hoge bloeddruk of hypertensie is een vooral in westerse landen algemeen voorkomende aandoening.

Table of contents

1 begripsbepaling
2 gevolgen en risico's
3 oorzaken van hoge bloeddruk
4 wanneer is de bloeddruk te hoog?
5 hoe meten we de bloeddruk?
6 bloeddrukvariaties zijn normaal

begripsbepaling

De systolische druk is de maximale druk die wordt opgebouwd in de aorta of hoofdlichaamsslagader bij het samentrekken van de linker hartkamer.
De diastolische druk is het minimum van de druk dat optreedt tussen twee samentrekkingen van het hart in, als het hart zich weer met bloed vult.
Samen geven de twee waarden dus een beeld van de gemiddelde arteriële druk, die kan worden geschat door de formule

P_gemiddeld = ( P_systolisch + 2 P_diastolisch ) / 3

De regeling van de bloeddruk in het lichaam is een ingewikkeld systeem met een aantal terugkoppelingen met verschillende tijdschalen, van de slag-tot-slag regulatie in het hart tot de spanning in de arteriële vaatwand tot de regulatie van de hoeveelheid water en zout in het vaatstelsel door hormonen o.a. via de nieren. De kennis van deze systemen neemt nog steeds toe en wordt gebruikt als uitgangspunt voor het maken van bloeddrukverlagende medicamenten. De beschrijving van deze systemen kan gemakkelijk een boek vullen.

Zowel een te lage als een te hoge bloeddruk kan tot gezondheidsproblemen leiden. Het eerste geval is zeldzaam, het tweede komt veel voor. Overigens is dit een sterk cultureel bepaald gegeven: in Duitsland worden zeer veel geneesmiddelen voorgeschreven voor lage bloeddruk en 'Kreislaufschwaeche', terwijl deze 'ziekte' in engelstalige landen in het geheel niet lijkt te bestaan...

gevolgen en risico's

Een te hoge bloeddruk betekent dat het hart meer arbeid moet verrichten om het bloed tegen een hogere weerstand in door het lichaam te pompen. Hierdoor wordt de spierwand van de linker kamer op den duur dikker en minder flexibel. Ook de wanden van de slagaders worden dikker om beter tegen de druk bestand te zijn; er ontstaat eerder atherosclerose ('aderverkalking').
Mensen met een verhoogde bloeddruk hebben ten opzichte van gezonden een duidelijk verhoogde kans op een hartinfarct of een beroerte. Bij behandeling daalt het risico op een beroerte tot normale waarden en de kans op een hartinfarct vermindert wel aanzienlijk maar de waarden van gezonden worden niet helemaal meer bereikt. Hypertensie is een stille aandoening: mensen met hoge bloeddruk merken hier meestal niets van. Het komt wel eens voor dat er hoofdpijn optreedt, maar de meeste hoofdpijn komt niet van hypertensie en de meeste mensen met hypertensie hebben geen hoofdpijn.

oorzaken van hoge bloeddruk

In verreweg de meeste gevallen is de oorzaak van hoge bloeddruk niet bekend; we spreken dan van idiopathische of essentiële hypertensie. In zeldzame gevallen zijn b.v. hormoonverstoringen, medicamenten of vernauwingen in de nierslagader een oorzaak. Bij natuurvolkeren met een zoutarm dieet is hypertensie zeldzaam. Zoutloos eten als men eenmaal hypertensie heeft, is wel mogelijk en doet de bloeddruk wel iets dalen maar meestal niet verdwijnen. Het eten van veel drop veroorzaakt hoge bloeddruk door een bestanddeel van de drop, glycyrrhizinezuur.

wanneer is de bloeddruk te hoog?

Deze grens wordt arbitrair vastgesteld is is afhankelijk van wanneer men het gestegen risico abnormaal gaat noemen. De bloeddruk is continu verdeeld onder de bevolking en heeft de neiging met het vorderen van de leeftijd langzaam te stijgen, een stijging die bij natuurvolkeren (Papoea's) die een niet-westers dieet gebruiken overigens niet optreedt. Een hogere bloeddruk geeft een wat hoger risico, maar er is geen duidelijke drempel waarboven het risico opeens sterk stijgt. Over het algemeen wordt bij volwassenen een bloeddruk boven 140/90 mm Hg als hypertensie bestempeld en wordt een bloeddruk boven 160/95 mm Hg aangehouden als grenswaarde om de behandeling te starten.

hoe meten we de bloeddruk?

Dit gebeurt met een bloeddrukmeter, die bestaat uit een band met van binnen een opblaasbare ballon die verbonden is met een manometer (vroeger een die gebruik maakte van een kolom kwik, dit mag uit milieutechnische overwegingen niet meer.) De ballon wordt om de bovenarm gevouwen en opgeblazen met een pompje of knijpballonnetje met ventiel tot de druk zo hoog is dat er geen bloed meer door de armslagader loopt (polsslag niet meer voelbaar). Nu laat men de druk in de ballon langzaam zakken door een ventieltje iets te openen. Op een gegeven moment is de systolische bloeddruk hoger dan de druk in de ballon, zodat de slagader in de arm bij iedere hartslag even iets bloed doorlaat. Dit is te constateren doordat via een boven de slagader geplaatste stethoscoop geluiden worden gehoord iedere keer dat de slagader weer dichtklapt, de Korotkoff-tonen, genoemd naar de ontdekker ervan. De op dit punt afgelezen waarde van de manometer wordt genoteerd en is de bovendruk. Laat men de druk verder zakken, dan verdwijnen de tonen weer op het moment dat de slagader gedurende de hele cyclus openblijft. Nu leest men de onderdruk af. Deze meetmethode is ontdekt door de Italiaanse onderzoeker Riva-Rocci en de bloeddruk wordt daarom nog steeds afgekort met de letters 'RR'.

bloeddrukvariaties zijn normaal

De bloeddruk is een in hoge mate dynamische grootheid en verandert in de loop van enige minuten tot zelfs seconden. Stress kan de bloeddruk door het vrijmaken van het hormoon adrenaline binnen een halve minuut met tientallen mm Hg verhogen, evenals inspanning. Bij zware inspanning zijn bloeddrukken normaal die bij gezonden in rust als sterk verhoogd zouden worden beschouwd. Soms is de meting voor de patiënt - meestal onbewust! - al zo stressvol dat bij iedere meting een druk wordt gevonden die 20 of 30 mm boven de werkelijke rustwaarde van die patiënt ligt. De enige oplossing hiervoor is de ambulante 24-uurs-meting, waarbij de patiënt gedurende een etmaal een automatische bloeddrukmeter draagt die zich ieder kwartier zonder tussenkomst van een waarnemer automatisch opblaast en de bloeddruk meet, die vervolgens b.v. in een computergeheugentje wordt bewaard en de volgende dag uitgelezen.

Om deze reden zal men over het algemeen niet op grond van een enkele te hoge waarde met behandeling van hoge bloeddruk willen beginnen maar pas als die waarde bv. 3 maal met een tussenpoos van enige dagen of weken is gemeten.