''Dit artikel gaat over de berg als geologisch fenomeen. Zie eventueel ook berg (eczeem).
Een berg is een stuk grond dat uitsteekt boven het omringende terrein. Een berg is over het algemeen veel hoger en steiler dan een heuvel maar er is een grote overlapping tussen deze beide vormen; de benaming is vaak afhankelijk van lokale gebruiken. Wat wij in de lage landen een berg noemen, zoals de Vaalserberg, mag in veel andere landen de titel van heuvel maar amper hebben. Zie ook: duin. Een berg is meestal het product van beweging in de lithosfeer, de aardlaag waarin de continentale platen zich bevinden. Dit kunnen orogenische of epeirogenische bewegingen zijn.
Door samendrukking, isostatische opheffing en intrusie van gesteentelagen worden rotsmassa's naar boven gedwongen. De hoogte van deze opheffingen bepaalt of dit een heuvel of berg wordt genoemd.
De absolute hoogte van iets wat berg of heuvel wordt genoemd is erg afhankelijk van de omliggende topografie.
De voornaamste bergen komen voor in lange boogvormige bergketens hetgeen een aanwijzing is voor de grenzen van de tectonische platen en hun activiteit. Het ontstaan van bergen vindt plaats tijdens perioden die worden aangeduid met de naam orogenie. Twee bergtypen worden onderscheiden naar de manier waarop de rots reageert op de tectonische krachten - blokvormige of geplooide bergen.
Sommige, geïsoleerd liggende, bergen zijn het product van vulkanische activiteit. Hieronder zijn een aantal ogenschijnlijk kleine eilandjes die evenwel een grote hoogte hebben bereikt vanaf de zeebodem.
Blokvormige bergen zijn ontstaan doordat grote gebieden door kloven in stukken zijn gebroken en vervolgens vertikaal zijn opgeheven. De opgeheven delen zijn blokbergen of horstenen. De tussenliggende laaggelegen blokken worden slenken genoemd. Deze laatsten kunnen klein zijn of de vorm hebben van reusachtige rifvalleien. Dit soort landschap is te zien in Oost-Afrika, de Vogezen en de Rijnvallei.
Waar de rotslagen niet breken worden ze gevouwen, hetzij symmetrisch of asymmetrisch. Een opwaartse plooi wordt anticlinaal genoemd en een neerwaartse plooi synclinaal. Asymmetrische plooien kunnen ook meerdere keren over zichzelf worden gevouwen. Het Juragebergtegebergte is een voorbeeld van plooiïngsgebergte. Na verloop van tijd kan erosie er voor zorgen dat de zachte rots wordt weggesleten waardoor anticlinale plooien soms lager komen te liggen dan de synclinale.
De hoogte van een berg wordt bepaald ten opzichte van zeeniveau. Zodoende kan een bepaalde berg hoger zijn dan een andere terwijl de top toch dichter bij het centrum van de aarde ligt.
De hoogste berg op Aarde is Mount Everest, gelegen in de voornaamste bergketen, de Himalaya. Als niet wordt gerekend vanaf zeeniveau maar vanaf de omringende vlakke bodem kan de op Hawaiï gelegen vulkaan Mauna Kea aanspraak doen gelden op deze titel want dan is deze veel hoger dan Mount Everest.
De hoogste bekende berg in ons zonnestelsel is Olympus Mons, gelegen op de planeet Mars die ongeveer 20 km hoog is.
Sommige bergen zijn zeer moeilijk te beklimmen of bieden spectaculaire uitzichten. Daardoor zijn mensen begonnen met de bergklimsport. In besneeuwde bergen is het skieën ontstaan.
Een populair tijdverdrijf aan het strand is het maken van zandheuvels.
Zie ook:
