Het is het oudste epische gedicht dat in een taal geschreven is die duidelijk een oude vorm van het huidige Engels is. Men is het niet eens over de precieze datum, maar men schat dat het manuscript uit de 10e eeuw stamt. Er is echter meer onzekerheid over de oorsprong van het gedicht zelf. Er komen enkele archaïsche woorden in het werk voor die suggereren dat het gedicht uit de 8e eeuw stamt, misschien zelfs de eerste helft ervan. Het gedicht staat, samen met het kortere gedicht Judith, op wat tegenwoordig het Beowulfmanuscript wordt genoemd. De tekst is door twee auteurs geschreven, de tweede neemt het halverwege het gedicht over. De oudste overgebleven 'Engelse' tekst is Caedmon's Hymn of Creation.

Het gedicht is over het algemeen een fictief werk, maar er komen personen in voor die mogelijk echt bestaan hebben, en gebeurtenissen die waarschijnlijk plaatsvonden tussen de jaren 450 en 600 in Denemarken en Zuid-Zweden. Het is een bron van informatie over Angelsaksische tradities zoals de Slag bij Finnsburg, Hygelac en Offa, koning van de continentale Angelen. Waarschijnlijk is het verhaal door Deense migranten mondeling overgebracht naar Engeland, en daar later pas vertaald en opgeschreven.

De taal waarin het werk geschreven is, laat West-Saksisch, is een dialect van oud-Engels. Het gedicht doet echter ook vermoeden dat het oorspronkelijk in een Angels dialect, waarschijnlijk Mercisch, geschreven is. Het oud-Engels is de voorloper van het huidige Engels, maar is sindsdien zo veranderd dat moderne Engelsen het niet zonder meer zouden herkennen.

Er bestaat slechts één enkele versie van het gedicht, die bewaard wordt in de Britse Bibliotheek. Het manuscript stond eerst bekend onder de naam Cotton Vitellius A.XV; het was opgenomen in de achttiende-eeuwse catalogus van Robert Bruce Cotton. Het manuscript liep in 1731 brandschade op in Ashburnham House.

De IJslandse wetenschapper Grímur Jónsson Thorkelin maakte in 1818 de eerste vertaling van het manuscript. Dit deed hij in opdracht van een historische onderzoekscommissie van de Deense regering. Sinds die tijd heeft het oorspronkelijke manuscript nog meer schade opgelopen, en daardoor is de vertaling van Thorkelin een waardevolle tweede bron geworden.

Het gedicht verhaalt over de strijd van Beowulf tegen het trolachtige monster Grendel. Dit monster tiranniseert al twaalf jaar lang Heorot, de grote zaal gebouwd door Hrothgar, koning der Denen. Als Beowulf, neef van koning Hygelac der Geats¹, hoort van de moorden gepleegd door Grendel, schiet hij te hulp met veertien van zijn mannen. Beowulf en zijn gevolg overnachten in Heorot, en in het holst van de nacht valt Grendel aan. Ook nu weer verrast hij een van de slapende mannen, rijt hem open en verslindt hem geheel. Als hij ook Beowulf wil grijpen, weet deze hem in een gevecht te doden. Later rekent hij ook nog af met Grendels moeder, en tenslotte moet hij het tegen een vuurspuwende draak opnemen, die hem echter doodt.

Het gedicht geeft een voorstelling van een prechristelijke samenleving gebaseerd op oorlog, waarin de relatie tussen de koning en zijn onderdanen een zeer belangrijke rol speelt. Deze relatie bestaat hierin dat de onderdanen hun koning beschermen in ruil voor wapens, voedsel, goud etcetera.

De samenleving uit het gedicht heeft familiebanden tevens hoog in het vaandel staan: als een familielid gedood wordt, is het de taak van de nabestaanden om zijn dood te wreken op zijn moordenaar; dan wel door hem ook te doden, dan wel door hem te dwingen een som geld te betalen (weergeld). Bovendien wordt de wereld van Beowulf geregeerd door de lotsbestemming. Zijn overtuiging, dat het lot hem in zijn macht heeft, is een belangrijk aspect van de handelingen van Beowulf in het gedicht.

Wetenschappers zijn het er niet over eens of Beowulf een heidense of christelijke inslag heeft. De personages uit het gedicht zijn duidelijk heidens, maar de verteller plaatst de gebeurtenissen steevast in een christelijke context, door Grendel als nazaat van Kaïn te betitelen. Sommige theorieën poneren dat Beowulf een vertaling is van een ouder Germaans verhaal, opnieuw verteld voor een christelijk publiek.

Er zijn verscheidene vertalingen gemaakt van het gedicht, de een beter dan de ander. De Ierse dichter Seamus Heaney heeft een bekende vertaling geleverd.

Noten:

1. De Geats (Engels) of Götar (Zweeds) waren een Scandinavisch volk uit Götaland (Gotland), wat in het huidige Zweden ligt. Hun naam komt nog voor in de Zweedse streken Västra Götaland en Östergötland, en de stad Göteborg (Gothenburg). De relatie tussen de Geats en de Gothen is onduidelijk.

Table of contents

1 Latere schrijvers geïnspireerd door Beowulf 2 Een Extract 3 Externe Links

Latere schrijvers geïnspireerd door Beowulf

Een Extract

• Beowulf in Cyberspace A New Critical Electronic Edition of the Text, based on an examination of the original MS (hiervan is bovenstaand extract afkomstig).
• De oorspronkelijke Oud-Engelse Beowulf