Auteursrechten omvatten het exclusieve recht werken van literatuur, wetenschap of kunst te openbaren of te verveelvoudigen (d.w.z om kopieën en reproducties van het werk te maken, die te verkopen, of om van dit werk afgeleide producten te maken en het werk publiekelijk tentoon te stellen, ofwel vergunning daartoe te verlenen). Dit kan vastgelegd worden in een licentieovereenkomst tussen degene die de maker van een werk is en diegene die te kennen geeft gebruik te willen maken van een werk. In tegenstelling tot patenten en octrooien die het monopolierecht verlenen voor uitvindingen, gelden auteursrechten alleen voor specifieke creatieve uitingen van één of meer ideeën. Auteursrechten kunnen echter gekocht en verkocht worden.

In het algemeen mag de eigenaar van een exemplaar van een creatief product waarvoor auteursrechten gelden met dat exemplaar doen wat hij of zij wil zonder zelf het auteursrecht te bezitten, zolang hij of zij het er geen kopieën van maakt, of wijzigingen in het product aanbreng en daar eventueel kopieën van maakt. Er zijn echter enkele uitzonderingen, zoals publieke vertoningen (die worden als een vorm van kopiëren beschouwd).

Niet in alle gevallen is het maken van kopieën het alleenrecht van de eigenaar van de auteursrechten. De fair use doctrine staat toe kopieën te maken van een beperkt deel van eigendomsrechtelijk werk, dat wil zeggen voor bepaalde doeleinden, zoals onderwijs, kritieken en hekelingen. Ook is het in het algemeen toegestaan om voor eigen gebruik kopieën te maken van werken die men in het bezit heeft, mits die niet verder verspreid worden.

Veel Europese landen voorzien tevens in morele rechten. Dat zijn rechten die een auteur bezit naast het eigendomsrecht, zoals het recht op erkenning van het werk in plaats van ervoor te worden gekleineerd. Hoewel eigendomsrechten gewoonlijk worden toegewezen of per licentie gegeven aan de uitgever, behouden auteurs in het algemeen hun morele rechten.

Veel Europese landen voorzien de artiest of auteur ook van recht op wederverkoop, wat betekent dat de auteur, elke keer als een copie van zijn werk verkocht is, recht heeft op een deel van de toegekende waarde van zijn werk.

Table of contents

1 Geschiedenis 2 Nationale wetten en verdragen 3 Misverstanden 4 Interessante opmerkingen en weetjes 5 Externe links

Geschiedenis

De Conventie van Bern (1886) regelde voor het eerste de erkenning van auteursrechten tussen soevereine landen. (In bescherming van auteursrecht werd ook voorzien door de Universele Conventie voor Auteursrecht in 1952, maar die conventie is vandaag de dag alleen interessant uit historisch oogpunt).

Onder de Bernse Conventie werd eigendomsrecht automatisch toegekend aan elk creatief werk; de auteur hoeft het niet te laten registreren , of een aanvraag doen voor eigendomsbescherming. Zodra het werk 'af' is, dat wil zeggen, geschreven of opgenomen op een fysiek medium, zijn de auteur automatisch alle exclusieve rechten voor dat werk toegekend, alsmede voor afgeleiden van dat werk, tenzij en totdat de auteur expliciet afstand doet van die rechten, of totdat het auteursrecht is verjaard. De termijn voor verjaring verschilt van land tot land, maar is onder de Conventie van Bern minimaal het leven van de auteur plus 50 jaar; in Nederland geldt bijvoorbeeld een termijn van 70 jaren na het overlijden van de auteur.

Nationale wetten en verdragen

Misverstanden

Over auteursrecht bestaan bijzonder veel misverstanden.

Op namen en uitvindingen rust geen auteursrecht, maar kan wel een handelsmerk of een octrooi rusten (in het Engels respectievelijk met trademark en patent aangeduid).

Inbreuk maken op iemands auteursrecht is niet hetzelfde als diefstal of plagiaat.

Auteursrecht is automatisch in landen die de Conventie van Bern ondertekend hebben: zodra iemand een werk maakt, rust daar in die landen auteursrecht op. Je hoeft dus niet een tekstje bij of in je werk op te nemen dat luidt 'copyright © 2002 Zus en zo' (maar het kan handig zijn om dat wel te doen, want dan is meteen duidelijk wie de auteursrechten op het werk bezit).

Iedereen die een creatief werk maakt, heeft daar auteursrecht op. Een onderbelichte, slecht samengestelde foto van de Eiffeltoren op een persoonlijke homepage is net zo zeer beschermd als de twee meter hoge afdruk van een perfecte foto van diezelfde toren door een professionele fotograaf.

Auteursrecht duurt tijdelijk, daarna komt een werk in het publiek domein. Een auteur kan ook voortijdig afstand doen van zijn recht. Dat wil nog niet in alle gevallen zeggen dat een werk dan vrij gekopieerd en gepubliceerd mag worden. Op portretten rust bijvoorbeeld het portretrecht van de geportretteerde. Bovendien is het zo dat de auteur van een werk altijd bepaalde rechten behoudt, zelfs als hij van zijn auteursrechten afstand doet; te denken valt aan het recht om als auteur/maker van het werk genoemd te worden in of op of bij dat werk.

Zie ook:

• Copyrightteken
• Intellectueel eigendomsrecht

• Nederlandse wet: Auteurswet 1912
• 10 Big Myths about copyright explained
• http://www.arsaequi.nl/wetgeving/auteur.htm(Wet van 23 september 1912, Stb. 308, houdende nieuwe regeling van het auteursrecht, zoals deze wet is gewijzigd bij de Wet van 8 juli 1999, Stb. 303.)