Aristoteles was een Griekse filosoof die leefde tussen 384 en 322 v. Chr. Samen met Plato en Socrates wordt hij beschouwd als een van de drie invloedrijkste filosofen in de hellenistische, westerse traditie. Hij was lid van Plato's filosofische Academie en diens invloed is dan ook aanwezig in Aristoteles' werk. Hij kan de eerste moderne wetenschapper genoemd worden, omdat hij de logica en de methodologie invoerde als manier om filosofie te bedrijven. Hij werkte deze methoden uit in onder andere zijn geschrift Organon.

Hij ging ervan uit dat een theorie gebaseerd moet zijn op de zintuiglijk waarneembare en aantoonbare (empirische) werkelijkheid. Uit waarneming van het specifieke, afzonderlijke destilleerde hij algemeen geldende principes. In dat opzicht stond hij veel dichter bij Socrates dan bij Plato, die uitging van het idee, het niet direct waarneembare, als basis van alles wat te kennen is. Aristoteles hanteerde een analytische, deductieve manier van denken: het destilleren van een algemeen geldende waarheid uit het doen en laten van het individu en de waarneembare werkelijkheid. Daarvan uitgaande bestudeerde hij ook een groot aantal zaken in onder andere bewegingen (wordingen) in de natuur en de biologie, en kwam onder de indruk van de ordening en doelmatigheid daarin. Dit bracht hem tot de uitspraak "De natuur doet niets vergeefs". In zijn visie bestaat de wereld uit de vier elementen aarde, water, lucht en vuur, omgeven door de ether, het z.g. 'vijfde lichaam', en daarbuiten sfeerlagen, waarvan de buitenste die van de vaste sterren zou zijn. De uiterste sfeer is in zijn visie God, de Onbewogen Beweger. Zijn nicomachische ethiek, waarin hij het doen en laten van het individu analyseerde en ordende, is uitgewerkt in de Ethica Nicomachea.

De interpretatione behandelt de betekenis van taaluitingen (passen woord(en) en onderwerp van die taaluiting helemaal, gedeeltelijk of helemaal niet bij elkaar, met andere woorden: is de uiting waar, gedeeltelijk waar of niet waar) en de logica daaruit voortvloeiend (het syllogisme). Hierbij gebruikte hij zowel inductie als deductie. Hij zocht naar algemeen geldende principes, gebaseerd op ware en waarneembare feiten of aannames, die hij vervolgens toetste op afzonderlijke gevallen.

Veertien van zijn werken zijn gebundeld in zijn Metafysica, gericht op onderzoekingen van het 'zijn', ofwel de ontologie. Volgens hem bestaat de Platonische 'idee' slechts in de afzonderlijke dingen, en niet als buitenwereldse werkelijkheid, zoals Plato dat zag. In Aristotels' visie zijn alle dingen met het verstand te begrijpen. Hiermee sluit hij aan bij Socrates gedachte over het kennen van algemeen geldende waarheid aangaande goedheid en deugd. Met zijn studie van de erfelijkheid, waarin hij al onderscheid maakte tussen dominante en recessieve factoren, liep Aristoteles vooruit op het werk van Mendel.

Aristoteles' invloed
Aristoteles richtte een filosofische school, de Peripathetische School op, gebaseerd op zijn eigen methode van filosofie bedrijven, ook wel aristotelisme genoemd. In latere generaties richtte de school zich voornamelijk op de natuurwetenschappen en liet men de filosofie voor wat het was. De Griekse filosoof Alexander van Aphrodisias echter schreef rond 200 n. Chr. een belangwekkend commentaar op de Organon en Metafysica. De laatste lichting klassieke Griekse filosofen, de neoplatonisten, kenden en bestudeerden Aristoteles' werk goed. Via hen werd zijn werk in het Syrisch en Arabisch vertaald, waardoor het al heel lang in die wereld bekend was, voor zijn filosofie het westen beïnvloedde. Alleen zijn werk Logica werd omstreeks 500 door de Romein Boëthius vertaald in het Latijn. Pas in de 12, 13e eeuw raakten zijn andere geschriften in het westen in omloop en werden ook vrijwel meteen verplichte academische kost. Na de Reformatie raakte zijn gedachtengoed wat uit de gratie, maar vanaf ca. 1800 wakkerde Aristoteles' populariteit weer van tijd tot tijd aan. De Poolse filosoof Jan Lukasiewics (1878-1956) verrichtte onderzoek naar zijn formele logica.

Overig werk van Aristoteles:
Logica: de Categoriae, Analytica priora en posteriora en Topica
Natuurfilosofie: de Physica, Cealo, Generatione et corruptione, Meteorologica, Historia animalium, Partibus animalium, Generatione animalium, Anima en de Parva naturalia.
Praktische filosofie: Politica, Rethorica en Poetica.
Aristoteles' gehele werk is gebundeld in de Corpus aristotelicum.

Meer informatie: zie de Engelstalige Wikipedia.