Aquarel

Aquarel

Aquarel is een schildertechniek waarbij een schilderij gemaakt wordt door gebruik van waterverf op papier.

Table of contents

1 Verf
2 Papier
3 Penseel
4 Verdere benodigdheden
5 Schildertechniek
6 Gemengde technieken
7 Afwerking
8 Geschiedenis

Verf

De aquarelverf bestaat in de vormen:

blokjes, ook wel napjes genoemd, die bestaan uit geperst pigment. Er bestaan hele napjes, ongeveer een vierkante centimeter groot, en halve napjes.
tubes

De verf bestaat vrijwel alleen uit zuivere pigmenten, vermengd met arabische gom die zorgt voor de kleefkracht tussen de pigmentdeeltjes en het papier, en glycerine. Aquarelverf is, in tegenstelling tot plakkaatverf altijd transparant. De meeste aquarelschilders gebruiken geen wit. Het wit in een aquarel bestaat dan uit het onbeschilderde papier. Sommigen gebruiken dekkende witte verf om accenten aan te brengen, maar daar moet spaarzaam mee worden omgegaan.

Soms wordt de verf in de pure kleuren gebruikt, maar het mengen van de verschillende kleuren is ook eenvoudig mogelijk, hoewel het mengen van meer dan twee kleuren meestal niet tot een bevredigend resultaat leidt. Sommige kleuren verdringen elkaar in de natte verf, een verschijnsel waar ervaren schilders handig gebruik van kunnen maken.

Papier

Het papier waarop een aquarel geschilderd wordt bestaat in zeer vele varianten. Dik papier werkt vaak prettiger dan de dunnere soorten, maar in alle gevallen moet het papier worden opgespannen voordat met aquarelleren wordt begonnen. Dit opspannen gebeurt door eerst het papier helemaal nat te maken en het vervolgens met een speciaal soort plakband (voorzien van een lijmsoort die nat gemaakt wordt en dan plakt) te bevestigen op een plank hout, die zo dik dient te zijn dat het hout niet krom trekt als het papier opdroogt en daardoor krimpt. Het oppervlak van het papier kan grof zijn, dan wel glad. De meeste kunstenaars prefereren een wat ruw oppervlak.

Penseel

Aquarelpenselen hebben, in tegenstelling tot penselen voor olieverf, een korte steel. Een ervaren aquarelleerder heeft voldoende aan één penseel, bijvoorbeeld een dikke, ronde penseel van marterhaar. Het penseel moet veel water kunnen opnemen en dient uit te lopen in een zeer fijne punt. Met een dergelijke penseel kan zowel een groot oppervlak worden geschilderd, als kleine details.

Verdere benodigdheden

De aquarellist heeft verder weinig nodig, misschien een potlood om zacht een schetsontwerp te maken, en één of twee bakjes water. Twee bakjes water is handig, dan kan één bakje schoon gehouden worden. Tenslotte een palet, dat echter niet groot behoeft te zijn. Een palet met diepe gaten voor de waterige verf is handig. Er zijn geschikte verfdoosjes in de handel waarin het deksel tevens als palet bruikbaar is. Sommige schilders gebruiken een afdekmiddel om de delen in het schilderij die wit moeten blijven af te dekken. Dit middel droogt rubberachtig op, en kan van het papier worden afgewreven als de aquarel klaar is.

Schildertechniek

De twee basistechnieken van aquarel zijn:

nat in nat, wat betekent dat men het papier nat maakt en dan hierop gaat schilderen.
nat op droog, dus wordt er geschilderd op droog papier.

Aquarelleren lijkt een makkelijke schildertechniek, maar vereist veel concentratie en een trefzekere hand, vooral omdat fouten niet, of slechts met veel moeite hersteld kunnen worden. Er wordt altijd gewerkt van licht naar donker. Eerst worden de lichtste delen van het onderwerp geschilderd. Met meerdere lagen over elkaar worden de donkerder onderdelen steeds verder opgevuld.

Veel aquarelleerders gebruiken het toeval in hun werk. Zij laten de waterverf vloeien waar die heen wil en bereiken daarmee soms prachtige effecten. Een andere effect is het laten drogen van natte plekken. Hierbij verschijnen soms scherpe randjes langs de omtrek. Dit komt doordat het water aan de omtrek het eerst verdampt, waardoor nieuw, pigmenthoudend water zich aan de rand verzamelt. Als dit op zijn beurt weer verdampt, blijft een steeds pigmentrijkere oplossing aan de rand over. Het effect is vooral fraai bij het schilderen van bloembladeren. Een probleem voor beginnende aquarellisten zijn de watervlekken, waarbij de kleur juist geheel uit het midden van een nat verfgedeelte verdwijnt. Deze watervlekken zijn slechts moeilijk in een aquarel te herstellen.

Onderwerpen die zich bijzonder lenen voor aquarelleren zijn wateroppervlakten en landschappen met opvallende lucht, maar ook wordt aquarel veel gebruikt voor stillevens en portretten. Vóór de uitvinding van de fotografie werden aquarellen veel gebruikt voor wetenschappelijke tekeningen van planten en dieren.

Gemengde technieken

In gemengde technieken kan aquarel goed gecombineerd worden met tekeningen in oostindische inkt, met pastelkrijt (dat ook oplost in water), of met potlood.

Afwerking

Omdat een aquarel erg kwetsbaar is voor beschadiging door vocht, worden aquarellen altijd achter glas ingelijst. Meestal wordt daarbij een passepartout gebruikt om de vaak ruwe randen van de aquarel te verbergen.

Geschiedenis

De waterverftechniek is al snel ontdekt na de uitvinding van het papier in China rond 100 na Chr. In de 12de eeuw werd papier door de Moren naar Spanje gebracht. Enkele tientallen jaren later kwam papier in Italië. Papier is, in tegenstelling tot het wat vettige perkament, geschikt voor waterverf. Men denkt dat de aquareltechniek is onstaan uit de frescotechniek.

De eerst bekende Europese aquarelschilder was de beroemde Italiaanse Renaissanceschilder Rafaël (1483-1520), die zogenaamde kartons schilderde, die gebruikt werden voor het ontwerp van wandkleden of gobelins, een in die tijd zeer gewaardeerde kunstvorm.

Albrecht Dürer (1471-1528) schilderde met waterverf. Het eerste onderwijs in deze techniek werd gegeven door Hans Bol (1534-1593). Andere beroemde aquarellisten zijn van Dyke (1599-1641), Thomas Gainsborough (1727-1788) en John Constable (1776-1837), hoewel allen ook olieverfschilderijen maakten.

Een modernere kunstenaar die veel aquarellen heeft gemaakt is bijvoorbeeld Paul Klee. Kandinsky schilderde de eerste abstracte aquarellen.