Twin Towers voor de aanslag
Inleiding
Op 11 september 2001 hebben terroristische aanvallen op de Twin Towers van het World Trade Center op de zuidelijke punt van Manhattan in New York, en het Pentagon in Washington plaatsgevonden. Hierbij werd gebruik gemaakt van gekaapte passagiersvliegtuigen en zijn 6.542 mensen (zoals bekend op 20 september 2001) uit 62 landen vermist geraakt. Later werd dit cijfer bijgesteld tot ca. 4000. De Twin Towers en enkele andere gebouwen van het WTC complex werden geheel vernietigd, en het Pentagon raakte zwaar beschadigd. Het Pentagon gaf 240 vermisten op. Inmiddels staat vast dat 170 daarvan zijn omgekomen. In New York werden enkele honderden lichamen geborgen. Van het merendeel van de slachtoffers zal naar alle waarschijnlijkheid niets worden teruggevonden. Ook de inzittenden van alle vier de betrokken vliegtuigen zijn gedood, inclusief de kapers. In de VS brak na de aanslagen nationale rouw uit; over de hele wereld maakten de aanslagen buitengewoon veel indruk. De pers speelde hierbij een grote rol; de aanslag met het vliegtuig dat de zuidelijke toren binnenvloog was zelfs 'live' op de televisie te zien.
De aanslagen
Om 08.57 op de ochtend van 11 september vloog een gekaapt passagierstoestel van American Airlines tegen de noordelijke WTC toren aan. De toren vloog onmiddellijk in brand. Het toestel zat boordevol kerosine; het was kort tevoren opgestegen in Boston met als bestemming de oostkust van de VS. Twintig minuten later boorde een tweede toestel zich in de zuidelijke toren die eveneens in brand vloog. Beide torens stortten ongeveer een uur later volledig in. Hierbij is vrijwel iedereen die zich op dat moment nog in de torens bevond gedood. Onder de slachtoffers waren minstens 200 brandweermannen en ongeveer 150 politiemensen, die direct na de inslagen te hulp schoten. Een paar uur later begaven ook twee andere gebouwen van het complex het. Ongeveer een half uur na beide aanslagen boorde een derde vliegtuig zich in het gebouw van het Amerikaanse ministerie van Defensie, het Pentagon, in Washington, Pennsylvania. Een vierde toestel, eveneens gekaapt, stortte die ochtend neer in een veld even buiten Pittsburg. Uit de transcriptie van geheime opnames uit de cockpit valt volgens de FBI op te maken dat één van de kapers de zelfmoordpiloot Ziad Jarrah "adviseerde het vliegtuig te laten neerstorten om een einde te maken aan de poging van de passagiers het te heroveren". Aangenomen wordt dat dit heeft verhinderd dat het beoogde doel, wellicht het Capitool of het Witte Huis, werd bereikt. Alle vier passagierstoestellen waren eigendom van American Airlines en United Airlines en vlogen binnen het normale dienstrooster.
kort na het instorten
De kapers
Tijdens de kapingen konden sommige passagiers via hun mobiele telefoon contact maken met bekenden, waardoor er gegevens bekend werden. In elk van de vier gekaapte toestellen zaten 4 à 5 kapers, slechts gewapend met messen. Een onbekend aantal bemanningsleden werd neergestoken of gekneveld. Onbekend is hoe de messen door de veiligheidscontroles konden komen. In totaal deden 18 kapers aan de aanslagen mee. Vermoedelijk was de kaper Mohammed Atta de leider van de operatie, en wisten maar enkele andere kapers wat precies de bedoeling was. Er zijn volgens de FBI aanwijzingen dat de kapers vanaf de grond door anderen werden aangestuurd. Alle kapers zijn, volgens Amerikaanse inlichtingenbronnen, afkomstig uit het Midden-Oosten. De gekaapte toestellen zijn op hun doelen afgestuurd door kapers met een uitstekende vliegvaardigheid. Een aantal van hen had pas vanaf het najaar van 2000 vlieglessen gevolgd. Drie van hen zijn daarmee begonnen bij een tweetal vliegscholen in Florida, waarvan de eigenaren Nederlanders zijn.
Directe gevolgen
Alle vliegverkeer boven het grondgebied van de Verenigde Staten werd onmiddellijk stilgelegd. Wereldwijd raakte hierdoor het vliegverkeer ontregeld. Op Schiphol moest een geïmproviseerd onderkomen gevonden worden voor duizenden gestrande passagiers. De FBI begon een grootscheeps onderzoek naar de daders van de aanslagen, waarbij in totaal 7.000 mensen werden ingezet. De Amerikaanse strijdkrachten werden in de hoogste staat van paraatheid gebracht. Amerikaanse ambassades, waaronder die in Den Haag en Brussel, werden na de aanslagen zeer streng beveiligd.
Verantwoordelijkheid
De aanslagen zijn door geen enkele organisatie opgeëist. Aangenomen werd dat de uitgewezen Saoediër Osama Bin Laden achter de aanslagen zat. Aanwijzingen in onderzoeken wezen in zijn richting. Osama Bin Laden heeft betrokkenheid bij de aanslagen aanvankelijk ontkend; niettemin vroegen de VS aan Afghanistan (waar hij zich al veel langer ophield) om zijn uitlevering. Na een ultimatum van de VS kwamen honderden Taliban schriftgeleerden bijeen om te beraadslagen. Men verzocht Bin Laden Afghanistan te verlaten en wenste te onderhandelen met de VS, die daar niet op in gingen. Osama Bin Laden, die later per video opriep tot een jihad van alle moslims tegen het zionisme en de kruistochten, en ook tegen de Verenigde Staten, en die zijn verantwoordelijkheid voor de aanslagen in bedekte termen aangaf, liet weten alleen in een islamitisch land berecht te willen worden. De Verenigde Staten gingen daar niet op in.
Het onderzoek naar wie verantwoordelijk is voor deze terreurdaad resulteerde in een officieel document Responsibility for the terrorist atrocities in the United States, 11 September 2001. De Amerikaanse regering acht hiermee het bewijs tegen Osama Bin Laden en zijn terreurnetwerk rond. Na aanvankelijke geheimhouding heeft de Britse premier Tony Blair, die zich steeds meer ontpopte als een van de drijvende krachten achter het welslagen van de oorlog tegen het terrorisme, het document op 4 oktober 2001 op zijn website gezet.
Ook in oktober en november 2001 doken nog enkele videotoespraken op met toespraken en gesprekken van Osama Bin Laden. Deze werden allereerst door de 'vrije' arabische tv-zender Al Jazeera uitgezonden. De Saoediër heeft de aanslagen van 11 september ook daarin niet direct opgeëist, maar zijn betrokkenheid bij- en instemming met de aanslagen lijken uit deze videobeelden opnieuw te kunnen worden gedestilleerd.
Oorlog aan het terrorisme
De Verenigde Staten beschouwde de aanvallen als een directe oorlogsverklaring aan de VS. De Verenigde Staten heeft daarop bij monde van president George W. Bush, minister van buitenlandse zaken Colin Powell en minister van Defensie Donald Rumsfeld de oorlog verklaard aan het terrorisme. De NAVO heeft zich hierbij aangesloten in het kader van artikel 5: een aanval op één lid is een aanval op allen. Het was voor het eerst in de geschiedenis van de NAVO dat dit artikel is aangesproken. Ook de Nederlandse premier Wim Kok heeft, wellicht na politieke druk vanuit de VS (hoewel dit door de regering inclusief premier Kok werd tegengesproken), duidelijk gemaakt dat Nederland de politiek van de VS inzake terrorisme volledig steunt, hoewel Nederland zelf niet 'in oorlog' geweest is en de invulling van eventuele acties nader zou worden bekeken. De VS hebben meermalen verzekerd dat de aanvallen alleen gericht zouden zijn op de daders van de aanslagen en niet op onschuldige burgers. Toch hebben op verschillende plaatsen in de wereld vele mensen geprotesteerd tegen deze in hun ogen zinloze oorlog.
Ondertussen werden de Taliban strijdkrachten op de oorlog voorbereid. Aan beide zijden van de Afghaans/Pakistaanse grens werden troepen samengetrokken. De VS kregen toestemming vanaf Pakistaans grondgebied te opereren. Donderdag 19 september werden 100 F15/F16 jachtbommenwerpers naar diverse vliegbases in de regio gevlogen. Talibanleiders hebben de jihad (heilige oorlog) uitgeroepen tegen elk land dat hen aanvalt of de aanval steunt. In de weken die volgden hebben de VS druk diplomatiek overlegd met zowel Westerse regeringsleiders als leiders van landen in het Midden-Oosten, Pakistan en aangrenzende landen. Amerikaanse en Britse strijdkrachten werden in de regio gestationeerd. Oezbekistan liet weten alleen humanitaire hulp vanaf zijn grondgebied toe te staan. Iran verbood gebruik van zijn luchtruim voor eventuele aanvallen. Pakistan sloot de grens met Afghanistan voor verdere instroom van vluchtelingen.
Op 7 okober 2001 begonnen de Amerikaanse bombardementen op strategische doelen in Afghanistan. In November kregen verschillende landen, waaronder Nederland, Duitsland en Japan, het verzoek van de Verenigde Staten en Verenigd Koninkrijk om troepen en materieel naar het oorlogsgebied te zenden. Half november werden doorslaggevende successen geboekt door de strijders van het Noordelijk Front, en viel de hoofdstad Kabul in hun handen. De Taliban troepen trokken zich terug rond Kandahar en in een gebied in het noord-westen van Afghanistan. Eind november 2001 viel ook deze stad in handen van de oppositie. Veel Talibanstrijders werden gedood of gevangen genomen. Alle bombardementen (op onder andere het ondergrondse fort 'Tora Bora') en naspeuringen ten spijt werd Osama Bin Laden niet gevonden. Op diplomatiek niveau werd er ondertussen hard gewerkt aan de vorming van een overgangsregering.
In 2003 viel een coalitie geleid door de Verenigde Staten Irak binnen onder het mom van banden tussen het regime van Saddam Hussein en Al Qaida. Zie ook Iraq Stabilisation Force.
ruines ground zero
Economische gevolgen
Beurskoersen zakten onmiddellijk na de aanslag fors in. Vooral vliegmaatschappijen en aanverwante bedrijven leden enorme verliezen; Sabena raakte uiteindelijk failliet en Swissair kwam in grote problemen. Britse maatschappijen moesten fors inkrimpen. KLM, SAS, Alitalia en andere Europese maatschappijen kwamen economisch onder druk te staan en moesten hun personeelsbeleid aanpassen. Economisch herstel na de reeds ingezette recessie werd door dit alles bemoeilijkt. De financiële prioriteiten van de Amerikaanse regering werden verschoven. Een maand na de aanslag hadden 200.000 Amerikanen hun baan verloren, waarvan 100.000 in de vliegtuigindustrie. De Amerikaanse overheid presenteerde een stimuleringsprogramma. De Beurs van New York werd heropend op 17 september 2001. Aanvankelijk was het zwaar weer voor beleggers, maar enkele maanden later hadden de beurzen zich in het algemeen redelijk van de klap hersteld.
Politieke gevolgen
Vooral voor Afghanistan, Pakistan en het Midden-Oosten hadden de aanslagen grote gevolgen. Amerikaanse en Britse strijdkrachten begonnen met instemming van ruim 40 landen een oorlog tegen het terrorisme. De NAVO schaarde zich achter de VS-politiek inzake terrorisme. Landen in het Midden-Oosten kregen te maken met een belangenconflict. De Noordelijke alliantie in Afghanistan (oppositie) kreegt nieuwe militaire, financiële en morele steun. De Egyptische president Hosny Mubarak waarschuwde in een televisietoespraak voor polarisatie.
Door de toelating van Amerikaanse troepen op haar grondgebied voor de anti-terrorismeoorlog in Afganistan kreeg Pakistan de maken met grote interne spanningen en onlusten. In december 2001 kwamen daarbij de gevolgen van een bloedige aanslag op het Indiase parlement, waarvan Pakistani werden beschuldigd. Beide landen wisselden onderling oorlogszuchtige verklaringen en waarschuwen uit, waarop internationaal gereageerd werd met een diplomatiek offensief. Vooral de Britse premier Tony Blair stelde zich hierin aktief op. De angst is dat een gewapend conflict tussen India en Pakistan zou kunnen uitlopen op een nucleaire oorlog.
De miltvuuraanslagen
In september en oktober 2001 raakten verschillende mensen in de Verenigde Staten besmet met de miltvuurbacterie (Am: anthrax), waarvan sporen op vrij kleine schaal per brief verspreid waren. Vier mensen overleden aan de gevolgen van de besmetting. Enkele tientallen anderen werden besmet, maar konden met succes behandeld worden. Velen van hen werkten in postkamers van kranten en overheidskantoren. Ook in de postkamer van het Witte Huis werden miltvuursporen gevonden. In de VS veroorzaakten deze aanslagen een golf van paniek. Aanvankelijk werd aangenomen dat deze terreuraanslagen uit eenzelfde soort bron kwam als de 11 september aanslagen. Maar andere verantwoordelijken, zoals groepen binnen de VS zelf, konden niet worden uitgesloten en latere onderzoekingen en de aanhouding van onder een Amerikaanse wetenschapper leken dat laatste te bevestigen.
zh-cn:九一一恐怖袭击事件 zh-tw:九一一恐怖襲擊事件
